مالیات ۵ درصدی ته‌لنجی و ۱۰ درصدی بازار؛ حلقه مفقوده نظارت کجاست؟

تاریخ انتشار : 2026/08/04

مالیات ۵ درصدی در گمرک، ۱۰ درصدی در بازار؛ حلقه مفقوده نظارت کجاست؟

رشد واردات لوازم جانبی تلفن همراه از مسیر رویه ملوانی، اختلاف میان مالیات ارزش افزوده در مرحله ورود کالا و مالیات قابل اعمال در فروش نهایی را به یکی از چالش‌های نظارتی بازار تبدیل کرده است. مسئله اصلی، ثبت کامل زنجیره نقل‌وانتقال کالا و انتقال مزیت هزینه‌ای به مصرف‌کننده است؛ نه صرفاً تفاوت نرخ مالیات در مبادی ورود.

لوازم جانبی موبایل در ماه‌های اخیر در زمره کالاهای پرورود از مسیر ملوانی یا ته‌لنجی قرار گرفته‌اند. این رویه به‌دلیل ساختار متفاوت حقوق ورودی، مدل ارزی «بدون انتقال ارز» و نرخ پایین‌تر مالیات بر ارزش افزوده هنگام ترخیص، بهای تمام‌شده متفاوتی نسبت به واردات از مبادی رسمی ایجاد می‌کند.

تفاوت مالیات در مرحله ترخیص

بر اساس گزارش منتشرشده، واردات کالا از رویه ملوانی در زمان ترخیص مشمول ۵ درصد مالیات بر ارزش افزوده است؛ در حالی که واردات از مسیرهای متعارف گمرکی با نرخ ۱۰ درصدی در مرحله ترخیص انجام می‌شود.

این اختلاف، همراه با پایین‌تر بودن حقوق ورودی در رویه ملوانی، می‌تواند هزینه ورود لوازم جانبی موبایل را کاهش دهد.

مؤلفه واردات از رویه ملوانی واردات از مسیر متعارف
مدل تأمین ارز بدون انتقال ارز مطابق ضوابط ارزی واردات رسمی
مالیات ارزش افزوده هنگام ترخیص ۵ درصد ۱۰ درصد
حقوق ورودی پایین‌تر یا دارای ساختار متفاوت مطابق تعرفه و ضوابط عمومی
بهای تمام‌شده اولیه بالقوه کمتر معمولاً بالاتر

ورود کالا به شبکه رسمی توزیع

پس از ورود کالا، صدور کد نقش برای فعالان اقتصادی می‌تواند زمینه انتقال مالکیت کالا از ملوان به شرکت‌ها، عمده‌فروشان و دیگر فعالان زنجیره توزیع را فراهم کند.

کالا پس از این مرحله ممکن است از مسیرهای زیر به دست مصرف‌کننده برسد:

  • عمده‌فروشی‌ها؛
  • خرده‌فروشی‌های فیزیکی؛
  • فروشگاه‌های آنلاین و سکوهای تجارت الکترونیکی؛
  • توزیع‌کنندگان منطقه‌ای.

در فروش به مصرف‌کننده نهایی، مالیات بر ارزش افزوده باید در چارچوب قانون و با ثبت معامله در سامانه مؤدیان، صدور صورتحساب الکترونیکی و لحاظ اعتبارهای مالیاتی اعمال شود.

حلقه مفقوده: رصد کامل زنجیره کالا و فاکتور

تفاوت میان مالیات پرداختی هنگام ترخیص و مالیات قابل وصول در بازار، فقط زمانی قابل کنترل است که همه حلقه‌های معاملاتی به‌صورت شفاف و مستند در سامانه‌های رسمی ثبت شوند.

سه پیش‌شرط برای کنترل این زنجیره وجود دارد:

  1. ثبت انتقال مالکیت کالا از ملوان به فعال اقتصادی دارای کد نقش؛
  2. صدور صورتحساب الکترونیکی در تمام معاملات عمده و خرده؛
  3. اتصال داده‌ای گمرک، سامانه جامع تجارت و سامانه مؤدیان.

اگر کالا پس از ورود، بدون ثبت صورتحساب یا خارج از شبکه رسمی توزیع شود، امکان رصد اعتبار مالیاتی، کنترل قیمت و شناسایی ذی‌نفع واقعی معامله کاهش می‌یابد.

مسئله قیمت؛ مزیت وارداتی به جیب چه کسی می‌رود؟

نقطه کور اصلی، صرفاً وصول مالیات نیست؛ بلکه مشخص نیست مزیت ناشی از مالیات و حقوق ورودی پایین‌تر در رویه ملوانی، تا چه اندازه در قیمت نهایی به مصرف‌کننده منتقل می‌شود.

در نبود نظارت مؤثر، این مزیت می‌تواند به جای کاهش قیمت فروش، به افزایش حاشیه سود واسطه‌ها منجر شود. نتیجه چنین وضعیتی، ایجاد شکاف رقابتی میان واردکنندگان رسمی و فعالان زنجیره‌ای است که کالا را با هزینه ورودی پایین‌تر تأمین کرده‌اند.

ریسک‌های اصلی بازار

  • رقابت نابرابر با واردکنندگان رسمی؛
  • فروش کالا بدون صورتحساب الکترونیکی در بخشی از زنجیره؛
  • عدم امکان تطبیق حجم واردات با فروش نهایی؛
  • انتقال‌نیافتن مزیت هزینه‌ای به مصرف‌کننده؛
  • ایجاد رانت ناشی از تفاوت مقرراتی و اطلاعاتی.

مسئول نظارت کدام نهاد است؟

کنترل مؤثر این فرایند، با اقدام منفرد یک دستگاه ممکن نیست و به هماهنگی چند نهاد وابسته است:

نهاد نقش نظارتی مورد انتظار
گمرک ایران ثبت دقیق ورود، ارزش، شناسه کالا و اطلاعات ترخیص
سازمان امور مالیاتی کنترل صورتحساب‌ها، اعتبار مالیاتی و زنجیره فروش
وزارت صمت رصد جریان کالا، ثبت در سامانه جامع تجارت و تنظیم بازار
نهادهای نظارتی بازار بررسی قیمت‌گذاری، مقابله با گران‌فروشی و احتکار
سکوهای فروش اینترنتی دریافت و نمایش اطلاعات معتبر فروشندگان و اسناد معامله

 

 

شرکت آریا تجارت بین الملل

تلفن تماس جهت مشاوره و ارائه خدمات

021-66550366-3

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


Warning: Undefined variable $prefix in /home3/faraztsc/public_html/wp-content/themes/sh1.see-theme.com0/functions/generate-options.php on line 149

Warning: Undefined variable $prefix in /home3/faraztsc/public_html/wp-content/themes/sh1.see-theme.com0/functions/generate-options.php on line 149

Warning: Undefined array key "default" in /home3/faraztsc/public_html/wp-content/themes/sh1.see-theme.com0/functions/generate-options.php on line 151