شبکه حمل‌ونقل ایران تا ۵۰ درصد ظرفیت خالی دارد؛ راهکار افزایش بهره‌وری بدون توسعه زیرساخت

تاریخ انتشار : 2026/08/15

شبکه حمل‌ونقل ایران تا ۵۰ درصد ظرفیت خالی دارد

رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی و خدمات وابسته اعلام کرد بخش قابل‌توجهی از ظرفیت شبکه حمل‌ونقل کشور بلااستفاده مانده و با اصلاحات مدیریتی، سیاستی و نرم‌افزاری می‌توان ظرفیت جابه‌جایی بار و مسافر را تا ۵۰ درصد افزایش داد.

سبحان نظری معتقد است تحقق این افزایش ظرفیت، الزاماً به توسعه گسترده زیرساخت‌های فیزیکی وابسته نیست و می‌توان با بهبود بهره‌برداری از شبکه موجود، بخشی از گلوگاه‌های حمل‌ونقل را رفع کرد.

به گفته رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی، شبکه حمل‌ونقل ایران با وجود تاب‌آوری عملیاتی، از ضعف بهره‌وری، کمبود ناوگان و پایین بودن جذابیت اقتصادی سرمایه‌گذاری رنج می‌برد. وی بر استفاده از ظرفیت ماده ۱۲ و اصلاح تدریجی سیاست‌های انرژی برای بهبود وضعیت بخش ریلی تأکید کرد.

ظرفیت افزایش جابه‌جایی بدون توسعه گسترده زیرساخت

موضوع ارزیابی اعلام‌شده
ظرفیت خالی شبکه حمل‌ونقل تا حدود ۵۰ درصد
ظرفیت قابل افزایش جابه‌جایی بار و مسافر تا حدود ۵۰ درصد
مسیر اصلی تحقق اصلاح مدیریتی، سیاستی و نرم‌افزاری
نیاز به توسعه فیزیکی گسترده در کوتاه‌مدت، الزام اصلی نیست
چالش‌های اصلی ضعف بهره‌وری، کمبود ناوگان، جذاب نبودن سرمایه‌گذاری

منظور از اصلاحات نرم‌افزاری چیست؟

اصلاحات نرم‌افزاری در حمل‌ونقل، به معنای افزایش ظرفیت عملیاتی شبکه از طریق بهبود مدیریت و فرآیندهاست؛ نه صرفاً خرید ناوگان یا ساخت خط جدید. نمونه‌های اجرایی آن شامل موارد زیر است:

  • بهینه‌سازی برنامه حرکت قطارها و زمان‌بندی اعزام؛
  • کاهش زمان توقف واگن در ایستگاه‌ها، بنادر و گمرکات؛
  • یکپارچه‌سازی اطلاعات میان راه‌آهن، صاحبان کالا، بنادر و گمرک؛
  • افزایش ضریب بهره‌برداری از واگن‌ها و لکوموتیوها؛
  • اصلاح فرآیند تخصیص ناوگان و اولویت‌بندی بار؛
  • افزایش شفافیت نرخ‌گذاری و قراردادهای حمل؛
  • بهبود مدیریت تعمیرات و کاهش خواب ناوگان.

چالش کمبود ناوگان

نظری، کمبود ناوگان را یکی از موانع اصلی افزایش سهم حمل‌ونقل ریلی عنوان کرده است. کمبود واگن و لکوموتیو، حتی در شرایط وجود ظرفیت خط، می‌تواند باعث کاهش تعداد سرویس‌ها و افزایش زمان انتظار صاحبان بار شود.

بنابراین، ادعای وجود ظرفیت خالی شبکه نباید به‌اشتباه به معنای بی‌نیازی از سرمایه‌گذاری در ناوگان تفسیر شود. مسئله اصلی، ترکیب نامتوازن میان ظرفیت خطوط، تجهیزات، ناوگان و کیفیت بهره‌برداری است.

ضرورت جذاب‌سازی سرمایه‌گذاری ریلی

رئیس هیئت‌مدیره انجمن شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی بر تقویت جذابیت اقتصادی سرمایه‌گذاری در این حوزه تأکید کرد. ورود بخش خصوصی به تأمین ناوگان، توسعه پایانه‌ها و ارائه خدمات ریلی، نیازمند بازده قابل پیش‌بینی و ثبات در مقررات است.

مؤلفه‌های اثرگذار بر تصمیم سرمایه‌گذار شامل موارد زیر است:

  1. دسترسی پایدار به قراردادهای حمل بلندمدت؛
  2. امکان تعدیل نرخ حمل متناسب با هزینه‌ها؛
  3. شفافیت تعرفه‌های دسترسی به شبکه؛
  4. کاهش ریسک‌های مقرراتی و ارزی؛
  5. دسترسی به تسهیلات مالی مناسب برای خرید ناوگان؛
  6. اجرای مشوق‌های قانونی و انرژی‌محور.

نقش ماده ۱۲ و اصلاح سیاست انرژی

نظری بر استفاده از ظرفیت ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر تأکید کرده است. این ماده، در چارچوب صرفه‌جویی انرژی و کاهش مصرف سوخت، می‌تواند زمینه طراحی مشوق برای توسعه حمل‌ونقل ریلی را فراهم کند.

منطق این رویکرد روشن است: انتقال بار و مسافر از جاده به ریل، در صورت تحقق عملی، می‌تواند مصرف سوخت، هزینه‌های استهلاک جاده‌ای و ریسک‌های ایمنی را کاهش دهد. بخشی از ارزش این صرفه‌جویی می‌تواند برای تأمین مالی ناوگان و زیرساخت‌های ریلی به‌کار گرفته شود.

نقطه‌کور ادعای ظرفیت ۵۰ درصدی

عدد ۵۰ درصد یک ارزیابی اعلام‌شده از سوی مقام صنفی است و در خبر، روش محاسبه آن منتشر نشده است. برای سنجش دقیق این ظرفیت باید داده‌های تفکیکی درباره ظرفیت خطوط، لکوموتیو، واگن، پایانه‌ها، زمان توقف، بارگیری، تعمیرات و تقاضای واقعی حمل منتشر شود.

 

 

شرکت آریا تجارت بین الملل

تلفن تماس جهت مشاوره و ارائه خدمات

021-66550366-3

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


Warning: Undefined variable $prefix in /home3/faraztsc/public_html/wp-content/themes/sh1.see-theme.com0/functions/generate-options.php on line 149

Warning: Undefined variable $prefix in /home3/faraztsc/public_html/wp-content/themes/sh1.see-theme.com0/functions/generate-options.php on line 149

Warning: Undefined array key "default" in /home3/faraztsc/public_html/wp-content/themes/sh1.see-theme.com0/functions/generate-options.php on line 151